Nerissa Goedhart
Droogte, dijken en de inspectiedruk op Nederlandse waterschappen
Eind juni liepen inspecteurs van het Hoogheemraadschap van Delfland langs hun meest droogtegevoelige dijken en vonden acht scheuren. Vier weken later leverde diezelfde ronde er 34 op. In de eerste week van augustus meldde de NOS dat inspecteurs er 180 telden over een lengte van 42 kilometer, waarvan er 18 als ernstig werden geclassificeerd.
Die toename verklaart waarom dijkinspecties deze zomer geruisloos zijn uitgegroeid tot een van de zwaarste terugkerende taken in het Nederlandse waterbeheer. Het is bovendien de moeite waard om hier nauwkeurig naar te kijken, omdat een inspectieprogramma in dit tempo iets heel anders vraagt van een team dan een jaarlijkse ronde.
Waarom de inspecties elkaar blijven opvolgen
Veen is de boosdoener. Een beoordeling van Deltares en STOWA over de stabiliteit van veendijken legt het mechanisme uit: droogte onttrekt water aan het dijklichaam, het veen krimpt in alle richtingen en die krimp veroorzaakt scheuren. De dijk verliest door uitdroging ook gewicht, wat de stabiliteit op zichzelf al verzwakt. Hevige regenval daarna is eveneens een risicomoment, omdat de kruin door krimp is gezakt en niet snel weer opzwelt. Het einde van een droge periode betekent dus niet het einde van de monitoring.
Op 7 augustus liet de Unie van Waterschappen weten dat 11 van de 21 Nederlandse waterschappen extra dijkinspecties uitvoerden, voornamelijk bij dijken met veen in de keringen. Vooral de schaal valt op, meer nog dan de ernst. Rijnland vond bijna 150 scheuren over 265 kilometer aan droogtegevoelige keringen en oordeelde dat bij de meeste daarvan helemaal geen ingreep nodig was.
Het echte operationele verhaal is herhaling
Wie de updates van de waterschappen zelf leest, ziet een patroon ontstaan dat losstaat van een enkele scheur.
De NOS meldde dat de geïnspecteerde lengte van Delfland tussen twee rondes met twee weken ertussen toenam van 17 kilometer naar 42 kilometer. Delfland maait zijn droogtegevoelige dijken volledig, juist om scheuren makkelijker vindbaar te maken voor inspecteurs op de grond. En de rondes blijven doorgaan, want de situatie blijft veranderen.
De belasting zit hem dus niet in één moeilijke inspectie. Het zijn dezelfde lange stukken die keer op keer worden afgelopen, met steeds kortere tussenpozen, gedurende een zomer, door teams die daarnaast ook hun dagelijkse werk hebben. Elke ronde moet resultaten opleveren die vergelijkbaar zijn met de vorige, want de cruciale vraag is nooit hoeveel scheuren er vandaag zijn. De vraag is of deze specifieke scheur is gegroeid sinds het vorige bezoek.
Dat maakt van een inspectieprogramma drie afzonderlijke uitdagingen: het terrein bestrijken, dit consistent genoeg doen zodat twee rondes met elkaar vergeleken kunnen worden, en een archief bijhouden dat achteraf standhoudt.
Wat drones hier wel en niet doen
Drones zien scheuren in een veendijk niet beter dan een ervaren inspecteur. Dat is visueel precisiewerk van dichtbij, en dat is waarom waterschappen de dijken eerst maaien en daarna pas belopen. De inzet vanuit de lucht helpt vooral bij de drie randvoorwaarden rondom die beoordeling, en niet zozeer bij de beoordeling zelf.
Het terrein bestrijken. Lange, lineaire infrastructuur past perfect bij de geometrie van drones. Stukken die te voet lastig te bereiken zijn, zijn dat immers bij elke ronde weer. Het team van Zuiderzeeland liep voorheen soms wel twintig minuten naar een meetpunt en bereikt dit nu in twee minuten. Bovendien komen ze nu op plekken achter hoog riet die te voet nauwelijks begaanbaar zijn. Dat betreft weliswaar waterkwaliteitsmetingen in plaats van dijkinspectie, maar de beperking is exact hetzelfde: afstand en terrein kosten bij elk herhaald bezoek kostbare tijd.
Rondes vergelijkbaar maken. Hierbij is planning belangrijker dan het vliegen zelf. Een missie die wordt uitgevoerd op basis van een opgeslagen vliegplan herhaalt exact dezelfde route, hoogte en camerahoeken. Hierdoor sluit ronde drie naadloos aan op ronde één, in plaats van dat het afhangt van welke collega er liep en waar die toevallig stilhield. Zonder dat systeem heb je een stapel losse waarnemingen in plaats van een meetreeks, waardoor de vraag of een scheur is gegroeid veel moeilijker te beantwoorden is dan nodig.
De data sluitend houden. Naarmate de frequentie omhooggaat, groeit de administratieve last mee: wie vloog er, wanneer, over welk traject, met welk resultaat, en kun je dat snel overleggen als erom gevraagd wordt. Dronecoördinator Jeroen van der Meer van Zuiderzeeland beschrijft wat dat waard was toen de toezichthouder langskwam:
Enige tijd geleden hebben we een audit gehad van de ILT, en dat verliep vlekkeloos. We konden de gevraagde informatie snel aanleveren en de audit daarmee succesvol afronden.
Zijn collega Martijn Jansen, dronepiloot bij hetzelfde waterschap, verwoordt de dagelijkse praktijk nog duidelijker:
AirHub heeft onze manier van werken verbeterd omdat alles in één systeem kan. We zijn niet langer bezig met allerlei losse systemen of Excel-bestanden. Alles wordt automatisch gelogd en de vluchtvoorbereiding hoeven we nergens anders meer te doen.
Dat punt over Excel is belangrijk om bij stil te staan. Een monitoringprogramma in spreadsheets werkt prima bij één ronde per seizoen. Bij vier rondes in zes weken, over een steeds groter traject en met meer betrokken mensen, wordt de spreadsheet de bottleneck en uiteindelijk een risico.
Wat dit betekent voor een waterschap
De droogte van 2026 zal eindigen en het aantal inspectierondes zal weer dalen. Wat het echter de moeite waard maakt om hier structureel op te plannen in plaats van ad-hoc op te lossen, is dat het KNMI in januari 2026 de droogtemonitoring heeft uitgebreid naar het hele jaar (in plaats van alleen de periode van april tot september). Dit is gedaan omdat eigen onderzoek van het instituut aantoont dat meteorologische droogte al vóór april kan beginnen en de kans daarop door klimaatverandering toeneemt.
Voor teams die al vliegen, zorgt een herhaalbare missieplanning voor de nodige vergelijkbaarheid, terwijl fleet management zorgt voor het overzicht. Benieuwd hoe AirHub Zuiderzeeland ondersteunt in hun dagelijkse werkzaamheden? Lees er alles over in hun casestudy.
*Foto: Hoogheemraadschap van Delfland, droogte-inspectie augustus 2026
